مشخصات جغرافيايي شهر قلعهتل:
شهر قلعه تل در شمال شرقي استان خوزستان و در دامنه کوههاي زاگرس با مختصات 313801 عرض شمالي و 495304 طول شرقي که داراي آب و هواي معتدل کوهستاني و دشتي وسيع و حاصلخيز با مساحت 8000 هکتار زمين زراعي و متوسط بارندگي سالانه mm 550 و ارتفاع متوسط از دريا 700 متر که چون نگيني در ميان کوههاي مرتفع واقع گرديده است که از شمال به شهرستان ايذه و از جنوب به شهرستان باغملک منتهي ميشود و داراي 8/6 کيلومتر مربع مساحت و 16000 نفر جمعيت ميباشد.
مشخصات تاريخي:
قدمت تاريخي اين شهر به دوهزار و پانصد سال پيش يعني به دوران ايلاميان برميگردد. قلعه تل از بناهاي محمد تقيخان چهارلنگ بختياري است که در عهد فتحعلي شاه قاجار برروي تلي که تقريبا 50 ذرع ارتفاع دارد بنا شده و الوار «تل» را به ضم تلفظ کرده و قلعه تل ميگويند. اين قلعه داراي چند برج است و چاهي بالاي تل حفر کردهاند که اهل قلعه از آب آن استفاده مينمودند از قلعه تل تا باغملک دو فرسنگ است. قلعه داراي پنج برج بشکل مربع ساخته شده بود و در يکي از زاويههاي آن يک عمارت چهارضلعي احداث شده که در طبقه فوقاني آن لامردون يا مهمانخانه وجود داشت و در طبقه تحتاني اين عمارت يک راهرو مسقف طويلي اين ساختمان را به محوطه مرکزي قلعه متصل ميساخت. قلعه تل در زمان محمدتقيخان از رونق و جنب و جوش خوبي برخوردار بود و مرکز بزرگترين ايلخان بختياري بود. قلعه تل در دوران پيروزي شکوهمند انقلاب اسلامي و 8 سال دفاع مقدس سهم بسزايي داشت و قريب 33 شهيد گرانقدر و 50 جانباز و ايثارگر تقديم انقلاب نمود که برگ زريني بر افتخارات اين خطه از سرزمين مقدس جمهوري اسلامياست و رزمندگان فراواني را در دل خود پرورش داده که نه تنها در دوران دفاع مقدس ايثارگريها و شجاعتهاي قابل تحسين از خود به نمايش گذاشتند بلکه در هر برهه از زمان آماده جانفشاني در راه حراست از حريم اسلام و سرزمين مقدس ايران عزيز ميباشد.
ويژگيهاي فرهنگي
ساکنين اين شهر به دليل پشتوانه فرهنگي و تاريخي و مذهبي عميق از فرهنگ عموميبسيار بالائي برخوردارند بطوريکه نرخ باسوادي در اين شهر و حضور افراد تحصيلکرده فراوان در آن زبانزد ميباشد. درصد بالائي از شاغلين اين شهر را فرهنگيان و کارکنان دولت تشکيل ميدهند. مردم اين شهر به لهجه لري بختياري نزديک به زبان فارسي تکلم ميکنند.
مناطق تفريحي سياحتي:
از جمله مناطق ديدني و تفريحي اين شهر باستاني ميتوان به تمبي، هفت چشمه، آبشار ديدني تنگ کرد و مال آقا و غيره اشاره کرد که ساليانه هزاران نفر از اين مناطق بازديد مينمايند.
مالآقا:
مالآقا منطقهاي سياحتي در قلعه تل است برفهاي منگشت بنشسته بر سلسله جبال زاگرس آب زلال مال آقا را بوجود آورده است. درختان انار، چنارهاي سر به فلک کشيده و گياهان محلي در حاشيه رودخانه منظره دلپذير و زيبايي ايجاد کرده است صداي آبشارهاي اين رودخانه و سرسبزي اين منطقه منظرهاي خيال انگيز و لذت بخش ايجاد نموده است به همين خاطر در فصل بهار و تابستان هزاران نفر از شهرهاي مختلف استان خوزستان و استانهاي همجوار براي گذراندن اوقات فراغت خود ميهمان اين طبيعت خدادادي هستند.
از آثار تاريخي آن ميتوان به کتيبههاي سنگ نوشته که از دوران مصريان بجا مانده مثل بردگپ (سنگ بزرگ) و آثار باقيمانده از خانههاي ساخته شده در دل کوه اشاره کرد.
موقعيت اقتصادي:
دشت قلعه تل به دليل دارا بودن وسعت و اقليم مناسب، منطقهاي مستعد و داراي پتانسيلهاي بالقوه در بعد اقتصادي که در جهت توسعه کشاورزي، پرورش دام و طيور و ايجاد کارخانجات و از جمله صنايع تبديلي پتانسيلهاي ويژهاي را داراست که هماکنون کارخانه مرغ مادر صحراي جنوب، کارخانه توليد شير پاستوريزه، کارخانه آجر، شهرک دامپروري، و دو کارگاه ماسه شويي در شهرستان فعال ميباشد.
ج
دید دادم دیگه
خ
ش
میکنم دوستانی که ایل
سلام دوستان عزیزم بعد از مدت ها با چند عکس یه پست جدید دادم راستش دیگه از مطالب خودم خسته شده بودم فکر میکنم دوستانی که ایل بختیاری را معرفی میکنند اونقدر زیاد باشند که دیگه نیازی به من نباشه تصمیم گرفتم از حالا یه تغییر کلی تو وب نگاری خودم به وجود بیارم و مطالب متفاوت جدید و جذاب بنویسم و چیزی باشه که وب من را به یه وب چالشی تبدیل کنه که جوری بشه که هر وقت نظرات را می خونم از اول تا اخرش این جمله را نبینم" خیلی خوب بود افرین" میخوام شاعر و نویسنده هایی را به شما معرفی کنم از ایل بختیاری که شک ندارم یک بار هم اسمی از اونها نشنیدید اما مطالب تحسین بر انگیزی به ما هدیه میدهند
حتما به photo bakhtiar من سر بزنید
600 نفر مطرح کردم و 500 نفر آن 400 جمله را به 300 زبان در 200 برگ
ترجمه کردند و 100 تا از آن را برای تو در90 روز روزی 80 باربازگو کردم 70
جمله ی تو را 60 روز روزی 50 بار خواندم و 40 بار برای خود تکرار کردم30
تای آن را آموختم پس از 20 روز از تو 10 مرتبه9 تا سوال کردم 8 مرتبه به 7
سوال من 6 جواب در 5 روز دادی 4 مرتبه تو را به یاد آن 3 سوال انداختم 2 ساعت
خواهش کردم تا اینکه 1 بار گفتی
كه منار شعر مو »ایدی یاهوی من RIZE_PIZE007
هَمسو آويدم شاعر
كه دام سي واليندم
شو تا سحر هي سيم اِگُد مَتل
همسو آويدم شاعر كه سارا زنون ايل
جزء گاگريو بيتي نخوندن و پَلي نتاشيدن
همسو آويدم شاعر
كه مال پشت منارِ رگينه رَه
پشت مال بند غم زوني بريد و مَند
همسو آويدم شاعر …
بهرام حاجيپور
بهار 85
اهواز
-----------------------------------------------
| قلعه تل شهر تاریخی | |||
| |||
لرهای بختیاری از باز ماندگان تمدن ماد ؛ونماد تاریخ کهن ایرانی در ازامنه دور به درازای تاریخ وتمدن ایرانزمین است گریشمن باستان شناس معروف ومشهور فرانسوی می نویسد من جایی جای این سرزمین (بختیاری)پا نگذاشته ام مگر اینکه تمدن عیلامی را یافته ام. بعد از اشغال سرزمین عیلام توسط آشور بانیپال ملت عیلام نمرد بلکه به کوها متواری گشت. لیکن پس از به قدرت رسیدن کورش در سرزمین عیلام و کوههای پارسوماش در مسجد سلیمان امروزی ؛نمود قدرت عیلام در دوره هخامنشی برای بار دیگر مشهود می گردد واما بازماندگان تمدن عیلامی در کتیبه کورش در تخته جمشید بنام عیلامیهای کوهستان گندمون شکل؛ حجاری شده است حال خاستگاه عیلامیان در نقشه فعلی بختیاری به عینه مبینه تاریخ وتمدن بختیاری است .گر چه آریاییهااز سرزمین سیبری بعدها به لحاظ ضعف عیلامیها وارد خاک ایران شدند اما قرابت های خوشاوندی موجبات تعمیم فرهنگی دو قوم شد که بعد ها تمدن عیلامی اعم ازخط؛زبان ؛عادات؛دین؛... در ادبیات هخامنشیان وپس از ان بعنوان فرهنگ ایرانی برای بار دیگر متبلور می گردد. و به دلایلی که بعدا ذکر خواهیم کردریشه باستانی انان در عهد حضرت نوح (ع) وبعد ها به باختری یا بختیاری مشهور شدند .
سی تو بی
· هرچه درد وهرچه غم بی سی تو بی
هرچه بیش وهرچه کم بی سی تو بی
شو وروز تنها نشستم سی تو بی
خرس رختم چشم نبستم سی تو بی
دودره درس وکلاسم سی تو بی
پشم وترکه بی هواسم سی تو بی
های های دی بلالم سی تو بی
به خدا خرسل زلالم سی تو بی
نی و قلیون ومعصل سی تو بی
رقص ناز خاله نازل سی تو بی
گلت و واکس مو وژل سی تو بی
ترکه بازی وکف وکل سی تو بی
درد دلهای جوونیم سی تو بی
کاروکنکورو چوپونیم سی تو بی
اون همه ناز وادایل سی تو بی
قهر با ایل وککایل سی تو بی
جاروجنجال وهياهو سی تو بی
اشتباه I LOVE YOU سی تو بی
میش بور وقوچ شاخین سی تو بی
تیر کمون وبال شاهین سی تو بی
که دنا وجنگ برنو سی تو بی
سر پر وقطار رورو سی تو بی
بی کلاه شالم نبستم سی تو بی
سالَ پی گوشی نشستم سی تو بی
تیغ پست، شور جوانی سی تو بی
رگ دست وبی نشانی سی تو بی
ناله بی اختياری سی تو بی
مرگ شیر بختیاری سی تو بی
|
{ برتری قومی } |
| به نظر شما دلیل برتری یک قوم یا ایل بر قوم یا ایل دیگری چیست؟ |
میزان ثروت یا دارایی ( ۳رای، 1%) |
| سابقه قومی و خوشنامی ( ۹رای، 5%) |
| داشتن تحصیلات دانشگاهی بیشتر ( ۹رای، 5%) |
| حفظ اصالت بختیاری ( ۸۴رای، 50%) |
| اقوام بختیاری فرقی با هم ندارن ( ۴۲رای، 25%) |
| جوابش سخته نمیدانم ( ۲۱رای، 12%) |
بررسی نظرات:
قبل از بررسی نظرات باید بگم این نوشته ها همه نظرات شخصی من هستند
از گزینه ی اول شروع میکنم راستش وقتی میخواستم این گزینه را بنویسم به خودم گفتم اخه این چیه که مینویسی این حرفها مال زمانه پیامبر بود نه سال ۱۳۸۶ ولی واسه این که کمبود گزینه داشتم مجبور شدم بنویسمش!!!!ولی وقتی که دیدم ۳ نفر به این گزینه رای دادن خیلی ناراحت شدم حتی بیشتر از کلاس سوم دبیرستان که حسابان را تجدید شدم ناراحت شدم چیز زیادی نمیشه گفت فقط باید بگم این واسه ما یک فاجعه است
=============================================================
گزینه ی ۲ نشون میده که ما به گذشته افراد خیلی اهمیت میدیم و حفظ ابرو و خوشنامی را سر لوحه کارهای خودمون قرار میدیم
=============================================================
گزینه ی ۳ تحلیلش خیلی سخته ولی باید بگم که توی دانشگاه بزرگی و معرفت و انسانیت تدریس نمیشه و تحصیلات دانشگاهی نمیتونه دلیل برتری باشه البته باید گفت که ما بختیاری ها به دلیل فرهنگ بالای خود اهمیت زیادی به تحصیلات میدهیم
=============================================================
گزینه۴
همزمان با مدرنیزه شدن و حرکت به سوی جهانی ماشینی حفظ اصالت بختیاری به یکی از دقدقه های مهم ما تبدیل شده . تعداد زیادی به این گزینه رای دادند که این نشون میده زنگ خطری برای ما به صدا در امده
حدود ۵۰٪ رای دهندگان به این گزینه رای دادند که نشون میده هنوز هستند کسانی که قلبشان به عشق بختیاری ها میتپه
=============================================================
گزینه ی ۵
انتظار داشتم خیلی بیشتر از این به این گزینه رای بدن ولی......................
ایا ما واقعا نژاد پرست هستیم؟ پس چرا فقط ۲۵٪ از مردم اعتقاد دارند ما با هم فرقی نداریم
ایا دلیل بسیاری از عقب ماندگی ها نمیتونه همین باشه؟
فکر میکنم که این مشکلات دیگر با برگزاری سمینار ها و همایش ها بر طرف نمیشه و این یک مشکل فرهنگیست که ریشه در خانواده ها دارد
=============================================================
گزینه ی ۶ یکی دیگر از دلایل عقب ماندگی را به ما نشان میدهد
در اینکه ما بختیاری ها انسان های راحت طلبی هستیم هیچ شکی نیست ۱۲٪ از ما فقط برای رفع تکلیف به این گزینه رای دادیم و زحمت فکر کردن را به خود ندادیم به نظر من این از گزینه اول هم ناراحت کننده تر است
=============================================================
به امید روزی که اگر کسی چنین نظر سنجی برگزار کرد همه با هم به او بخندیم
در میان اقوام ایرانی پوشش زنان بختیاری تنها لباس و نشانه بازمانده از ایران باستان است که بدون کوچکترین تغیری از گزند قرنها گذر کرده تا به امروز بازمانده،طرح و فرم این لباس قدمتی ۵۰۰۰ ساله دارد،سرخی مینای این پری رویان پاک نهاد که مظهر شرف و مهربانی بانوی آریایی میباشند نشان پاسداشت خون سیاوش است(نیکوست که در این روزگار آشفتگی و بی هویتی که اوباشی چون مهران مدیری با برنامه ریزی و بودجه های کلان تیشه رذالت برداشته و مذبوحانه با سلاح لودگی و تمسخرسعی در از بین بردن ریشه های آیین و زیبا یهای فرهنگی و ملی ما دارند،چشم جوانانمان را به داشته های گرانقدرمان باز کنیم)
آرمون دارم سردیاری بختیارینه
 |
Frouzandeh
Sima Bina
بختیاریها در این روز علاوه بر نواختن موسیقی ساز و دهل به اجرای چوب بازی، دستمال بازی، آیین نمایشی کوچ بهاره، کبک و دفک و خرس و صیاد خواهند پرداخت و آهنگهای محلی بختیاری را همخوانی خواهند کرد. در این روز گروه 12 نفره ای از شهرستان فارسان برای حضور در این برنامه دعوت شده اند که از یک سال پیش تمرینات خود را برای حضور در این برنامه آغاز کرده اند. این گروه اولین برنامه خود را همزمان با پخش مستقیم فوتبال ایران و پرتغال در استادیوم ورزشی Charlety برای ایرانیان مقیم پاریس اجرا خواهند کرد. در این روز ایرانیان از طریق اکران مستقر در ورزشگاه به تماشای فوتبال خواهند پرداخت.
اردشیر صالحپور، فرشید بزرگنیا، پیمان بزرگنیا، وهاب دهقانی فارسانی، پریا محمودی، اعظم ارشادی، فاطمه خسروی، مهدی جعفری، هوشنگ یدالهی، رویا فرج زاده، سبزعلی خجسته و محمود شالویی اعضای این گروه را تشکیل می دهند.
قلعه تل بر روي تپه اي بلند ساخته شده بود و بوسيله ي 4 توپ ( در دوره قاجاريه در آنجا نصب شده بودند) از آن دفاع مي شده است.
تل به تاء مضموم در زبان محلي بختاري به معني تپه است ؛ و چون اين قلعه بر روي تپه ساخته شده است به اين نام معروف شده است .
اين قلعه يك بناي خشت و گلي است كه برجها و برخي از قسمت هاي حصار بند آن آجري(خشت پخته) بوده و به شكل دژ هاي نظامي قديم ساخته شده است .
اين قلعه داراي 4 برج مدور بوده است اين 4 برج در چهار گوشه ديوار قلعه قرار داشته اند ؛ ملاط ديوارها از گل و گل وآهك بوده اند.
درون قلعه براي رفاه حال ساكنان آن آب انباروزيرزميني هاي متعدد .يك عمارت شاه نشين ساخته شده بود.
"لايارد" نيز در اين مورد در كتاب سفر نامه لايارد مي نويسد(( قلعه داراي چهار برج و به شكل مربع ساخته شده بود و در يكي از زاويه هاي آن يك عمارت جهار ضلعي احداث شده بود كه در طبقه فوقاني آن "لامردون" و يا مهمان خانه وجود داشته است .
در طبقه تحتاني راهرو مسقف طويلي اين ساختمان را به محوطه مركزي قلعه وصل مي ساخت ؛ قلعه داراي دو حياط بود كه قسمت بيروني جهت ميهمانان و،مستخدمين وگارد محافظ و قسمت داخل مخصوص خانم هاي اندرون بود كه خانواده محمد تقي خان و برادرش آ كعبعلي در آن سكونت داشته ند گرچه اين قلعه از سنگ و آجر ساخته شده بود و مي توانست در برابر حملات و يورش هاي غير منظم محلي پايداري نمايد ولي ولي در برابر آتش توپخانه يك نيروي عظيم نمي توانست مقاومت داشته باشد.
روي برج ها و ديوارها چند قبضه تفنگ سنگين فتيله اي نصب شده بود كه هر كدام هشت و يا نه پا طول داشته وقابل حمل بودند و روي محور و حلقه هاي مخصوصي مي چرخيدند و آنها را با يك نوع گلوله هاي بزرگ و مقداري گلوله هاي كوچك و تكه پاره هاي آهن پر مي كردندو به اندازه كافي براي مردم كوه نشين مهيب و قوي بودند.
در پاي تپه اي كه قلعه بر فراز آن جاي داشت،يك ده با تعدادي خانه گلي وجود داشت ...))
اين قلعه را محمدتقي خان كيارسي چهارلنگ در حدود 1230 هجري قمري ساخته است و آن را مركز حكومت خود بر ايل بختياري قرار داده است.*
*. برگرفته از كتاب ايذه در گذز تاريخ، ج 1 ،نوشته ي آقاي منصور اماني.
ادامه مطلب
لینک نوشته | نوشته شده در ساعت 14:20 توسط : رضا
چند شب پیش برنامهی «میزگردی با شما» با رودابه بختیاری، یکی از زنان موفق ایرانی- آمریکایی مصاحبه کرد. به همین دلیل، چون از شخصیت وی خوشم آمد تصمیم گرفتم اطلاعات بیشتری از او جمعآوری کنم و آن را در اختیار شما هم قرار بدهم:
رودابه بختیار که در آمریکا با نام Rudi Bakhtiar خوانده میشود، در 21 جون 1966 در فرسنو (Fresno) کالیفرنیا متولد شده است. وی خبرنگار و مجری موفق در عرصهی رسانههای خبری آمریکا است به گونهای که، وقتی در شبکهی سیانان آمریکا مشغول به کار بوده، به عنوان نهمین خبرنگار برتر آمریکا دست یافته بود.
رودابه با اینکه در آمریکا متولد شده، اما تا انقلاب جمهوری اسلامی ایران در سال 1979 (1357) در ایران بزرگ شده است. رودابه بختیاری تحصیلات خودش را در دانشگاه کالیفرنیا در شهر لسآنجلس ادامه داده و در این دانشگاه مدرک لیسانس بیولوژی را دریافت کرده است.
همانگونه که در بالا گفته شده، رودابه کار خبرنگاری خود را از شبکهی سیانان آمریکا شروع کرد. وی در سال 1996 با گذراندن آزمون ورودی این خبرگزاری و موفقیت در میان حدود 100 داوطلب دیگر، پا به عرصهی روزنامهنگاری گذاشت. وی در شبکهی سیانان پیشرفتهای زیادی کرد به گونهای که بعد از مدتی مجری بخش CNN Headline News شد و در 11 سپتامبر سال 2001 مجری برنامهی فوق در زمان حملات تروریستی به آمریکا بود. وی بعد از 10 سال کار مداوم در شبکهی سیانان به علت مراقبت از پدر مریض احوال خود و بدست آوردن افتخارات و تجربیات بیشتر، در 11 ژانویه سال 2006 به صورت رسمی به کانال فاکسنیوز پیوست و هم اکنون نیز در این شبکه مشغول به کار است.
وی چند ماه پیش هم طی سفری به ایران برای شبکهی فاکسنیوز گزارشی از زندگی مردم ایران تهیه کرد. در ضمن او از جمله کسانی است که در مراسمی در واشنگتن، برای مردم زلزلهزدهی بم کمکهای نقدی بسیاری جمعآوری کرد.
در آخر هم این نکته را باید گفت که رودابه بختیار در سال 2002 جایزهی Iranian American Republic Council Achievement Award را از آن خود کرد.
- View Shot: عکسهایی از رودابه بختیار در هنگامی که در برنامهی «میزگردی با شما» با وی مصاحبه میشد.
- عکسهایی از اجراهای مختلف رودابه بختیار
منبع: ویکیپدیا و VOA
«گَو»
وا تُنم گو تو بِيَو
شوِ تاره شوه تاره بيو
ايچو كه خَو زِ نفس حاليهي
اِيچو روز خدا ساليهي
اِيچو كه وُر مِن مال اِي برف
نَ بليوي تيِگ اَفتو يه دَم
صُحو پاوندهي شوگاريه كه هِده باروبرس سوزوسوز
اُو ز آستاره گلينس پُر
اِي رُوا وُر گلين تاري شو
همه رِيسن سر يك، اِبون اَفتو صُو
واتُنم گو تو مترس
پا تهُ وردار و بنه
بنه پاتِ به ركاو كُه شور
شَونِه بسپار به روز
روزِ بسپار به رُو
وا تونم گو دِي بيو؛ واتنم گو
شهرکرد مرکز استان چهارمحال و بختیاری و به عبارتی مرکز بختیاری سردسیری است (مرکز بختیاری گرمسیری هم ایذه در خوزستان است) با این وجود ساکنین اصلی شهرکردکرد نبوده واغلب از طوایف مختلف تشکیل شده است مانند بنی طالبی ها از گیلان غرب وواحد از حبشه وتمدن ها ومختاریها از دراویش یزد وهمچنین طوایف نمد مالان از هندوستان از عهد اتابکان مهاجرت نموده اند و طوایف نافیانها؛عبدلاهیها؛استکی ها؛بلالی ها از توف اسپید کوهرنگ؛صفر پور ها؛...که ریشه در تاریخ فدیم دهکرد دارند بختیاری اند که متاسفانه و با لهجه لٔنجانی اصفهانی صحبت میکنند که شباهت و اشتراکات زیادی با لهجهٔ اصفهانی های امروزی داردبا نگاهی اجمالی به تاریخ قدیم دهکرد متوجه می شویم افراد خیر ونیکوکار ان از جمله بی بی گوهر بختیار با وقف زمین مجتمع امام صادق(ع)به بی سرپرستان ویتیمان وهمچنین زمین بیمارستان کاشانی وملک استانداری فعلی درشهرکرد از طایفه راکی در هاله ای از گمنامی ؛ مکتوم مانده است .
لرهای بختیاری از باز ماندگان تمدن ماد ؛ونماد تاریخ کهن ایرانی در ازامنه دور به درازای تاریخ وتمدن ایرانزمین است گریشمن باستان شناس معروف ومشهور فرانسوی می نویسد من جایی جای این سرزمین (بختیاری)پا نگذاشته ام مگر اینکه تمدن عیلامی را یافته ام. بعد از اشغال سرزمین عیلام توسط آشور بانیپال ملت عیلام نمرد بلکه به کوها متواری گشت. لیکن پس از به قدرت رسیدن کورش در سرزمین عیلام و کوههای پارسوماش در مسجد سلیمان امروزی ؛نمود قدرت عیلام در دوره هخامنشی برای بار دیگر مشهود می گردد واما بازماندگان تمدن عیلامی در کتیبه کورش در تخته جمشید بنام عیلامیهای کوهستان گندمون شکل؛ حجاری شده است حال خاستگاه عیلامیان در نقشه فعلی بختیاری به عینه مبینه تاریخ وتمدن بختیاری است .گر چه آریاییهااز سرزمین سیبری بعدها به لحاظ ضعف عیلامیها وارد خاک ایران شدند اما قرابت های خوشاوندی موجبات تعمیم فرهنگی دو قوم شد که بعد ها تمدن عیلامی اعم ازخط؛زبان ؛عادات؛دین؛... در ادبیات هخامنشیان وپس از ان بعنوان فرهنگ ایرانی برای بار دیگر متبلور می گردد. و به دلایلی که بعدا ذکر خواهیم کردریشه باستانی انان در عهد حضرت نوح (ع) وبعد ها به باختری یا بختیاری مشهور شدند .
قوم بزرگ بختیاری به دو شاخهٔ هفت لنگ و چهار لنگ تقسیم میشود.
هفت لنگ شامل چهار باب بهداروند، بابادی، دورکی و دینارانی است
چهار لنگ شامل پنج باب محمودصالح (ممصالح)، کینورسی، زلقی(ذلکی)[میوند]] (ممیوند) و موگویی است .
براساس سنتی که در ایل وجود داشته گردش حکومت بهوسیله مالیات سرانه ای بوده است که از دام داران می گرفتند ، اقتصاد حکومت خان ها براساس همین مالیات بود. این مالیات بر اساس میزان تولید فرآورده های دامی به نوع مراتع و وسعت آن و تعدا دام و تعداد نفراتی که در ایل قدرت کارایی در امر تولید دام و پرورش آن را داشته اند بستگی داشته ، همه بختیاری را از لحاظ گرفتن مالیات به دو بخش تقسیم کرده بودند
از یک بخش که دام زیادتر و مراتع بهتر داشته اند مالیات بیشتری دریافت می شد و از بخش دیگر مالیات
کمتردارد. چون هر مادیان چهارلنگ واحد گرفتن مالیات دامی در ایل، بر حسب مادیان تعیین می شد .
برای هر راس مادیان سالانه مقداری پول از 10 ریال تا 30 ریال به معیار آن زمان دریافت می کردند ،
جدول اخذ مالیات به شرح زیر بوده است
4راس گاو = یک راس مادیان = 10 ریال مالیات
4راس خر = یک راس مادیان = 10 ریال مالیات
1راس مادیان = یک راس مادیان = 10 ریال مالیات
چون یک راس مادیان برابر واحد گرفتن مالیات دامی به معنی چهارلنگ محسوب می شده ، افراد این
منطقه که مشمول پرداخت این نوع مالیات بودند به چهار لنگ معروف شدند. گروه دیگر که قدرت مالی
کمتر داشتند همین مقدار مالیات را به اندازه هفت لنگ مادیان می داده اند یعنی دوراس مادیان(هشت لنگ) منهای یک لنگه یعنی هفت لنگ مادیان می داده اند یعنی دوراس مادیان(هشت لنگ)منهای یک لنگه یعنی
هفت لنگ ،روی این اصل مردم این منطقه بنام هفت لنگ معروف شدند. جدول زیر این طبقه بندی را نشان
می دهد.
7راس گاو = یک مادیان = 10 ریال مالیات
7راس خر = یک مادیان = 10 ریال مالیات
1راس مادیان +سه لنگ مادیان = 7لنگ مادیان = 10 ریال مالیات
در مورد همین مالیات گرفتن خوانین به دلایل سیاسی در خود ایل و نزدیکی و دوری طایفه ها به خوانین
بین طوایف فرق می گذاشتند و به بعضی ها امتیازاتی می دادند.
گرفتن مالیات توسط کلانتریان ایل انجام می گرفت و درعوض خود این کلانتران از پرداخت مالیات معاف بودند
هر کدام از بابها، شامل تعدادی ایل و هر کدام از ایلها شامل تعدادی طایفه و هر کدام از طایفهها به تیره، اولاد (کُربوو) و کُردا تقسیم میشوند .
بختیاریها سلسله اتابکان لر (هزار اسفیان) را تشکیل دادند که مرکز آن ایذه بود.
بختیاریها در طول تاریخ منطقه همواره حضور سیاسی- نظامی- و اقتصادی موثری داشته اند، به ویژه حضور ایشان در انقلاب مشروطه بسیار برجستگی دارد، اولین کسی که در مورد بختیاریها نوشته است سردار اسعد بختیاری است، که در تاریخ بختیاری به شمهای از گذشته بختیاریها و سایر لرها اشاره کرده است . ویژگیهای فرهنگی
بختیاری همراه با سنن و شیوههای خاص زندگی، به تنهایی یکی از جاذبههای بینظیر و چشم گیر منطقهٔ بختیاری است. زندگی ایلی با الگوی سکونت و آداب و رسوم ویژه، مورد علاقهٔ سیاحان و دیدار کنندگان داخلی و خارجی است. این جاذبه علاوه بر آن که دیدارکنندگان عادی را به سوی خود جلب میکند؛ میتواند مورد توجه دانشجویان و دانش پژوهان علوم اجتماعی و انسانی قرار گیرد.
یکی از دیدنیهای جالب توجه استان چهارمحال و بختیاری کوچ ایل بختیاری است. اگر چه در دهههای آغازین قرن حاضر گروههای کثیر ایل بختیاری نیز همانند سایر ایلات و عشایر ایران ” تخته قاپو“ (یکجانشین) شدند، اما هنوز هم بخشی از ایل، کوچ رو و متحرک است. کوچ روهای بختیاری، زمستان را دشتهای شرق خوزستان و تابستان را در بخشهای غربی منطقه چهارمحال و بختیاری به سر میبرند. آنها هر ساله از اواخر اردیبهشت ماه از پنج مسیر مختلف همراه با مبارزهای خستگی ناپذیر با سختیهای طبیعت، ضمن عبور از رودخانهها، درهها و پشت سر گذاشتن بلندیهای زرد کوه در مناطق معینی از دامنههای زاگرس پراکنده میشوند و قریب سه ماه در این منطقه میمانند و با چرای دامها در مراتع سرسبز به رمهداری مشغول میشوند. نحوه معیشت و زیست، الگوی سکونت و باورها، سنتها و آداب و رسوم از جمله جاذبههای دیدنی این شیوه زندگی است. به مسیرهای کوچ اصطلاحاً ایلراه میگویند که شامل ایلراههای دزپارت، تاراز، هزارچمه، کوه سفید، و تنگ فاله است .
قالیها و دست بافتههای بختیاری در تمام دنیا مشهور و بازار خوبی دارند. همچنین بختیاری سرزمین شیرهای سنگی است که اولین بار توسط محسن فارسانی مورد مطالعه علمی قرار گرفتند. وی همچنین فیلم مستندی در باره شیرهای سنگی به نام «برد شیر» ساخته است.
مراسم سوگواری در میان بختیاریها اهمیت خاصی دارد و همراه با مراسم پرسوز و گدازی برگزار میشود که احتمالاً نشانه انس و الفت و همبستگی عمیقی است که میان آنها وجود دارد. این اهمیت هم در عزاداریهای مذهبی و هم در عزاداریهای خصوصی به بارزترین شکل مشهود است.
عزاداری برای ائمهاطهار به ویژه در ماه محرم مثل تمام نقاط ایران با شکوه برگزار میشود. شیوه اجرای مراسم تقریباً مثل سایر نقاط ایران است. دستههای زنجیرزنی، سینهزنی و حضور در مراسم مساجد و تکایا از جمله جلوههای برگزاری اینگونه مراسم است.
برگزاری مراسم عزاداری خانوادگی نیز جالب توجه است. در ایل بختیاری وقتی کسی فوت کند، ایل یکپارچه غرق غم و ماتم میشود و لحظهای صاحب عزا را رها نمیکنند،(چوقا) از تن بیرون میکنند و لباس سیاه میپوشند. بعد از غسل متوفی، سید همراه ایل (سید پیر شاه) یا (سید امامزاده)های اطراف مسیر و مکان کوچ و استقرار را خبر میکنند تا بر مرده نماز میت بگذارند و سپس مرده را به خاک میسپارند. خاک که گودی گور را پر کرد، مردها در فاصله دور میایستند و زنهای ایل به دور گور حلقه میزنند، گریه سر میدهند و همراه با مرثیه که (گاگریو) گفته میشود به شرح حال زندگی مرده میپردازند. در این هنگام توشمالها آهنگ غم انگیزی به نام (چپی) مینوازند. بعد از این مراسم (خیرات) شروع میشود. صاحب عزا چادر سیاهی بر پا میکند، مردم ایل تیره به تیره، طایفه به طایفه، برای دلداری صاحب عزا میآیند و (سرباره) میآورند. سرباره مخارج عزاداری صاحب عزا را کاهش میدهد. این مراسم تا یک سال به طول میانجامد، چرا که شاید تیره یا طایفهای در مسافتهای دور باشد و یا امکان حضور به موقع پیدا نکرده باشد.
وقتی کلانتر یا یکی از سرشناسان ایل بمیرد، مراسم خاصی انجام میشود. بدین ترتیب که زین و برگ اسب یا اسبانی را با پارچه سیاه میپوشانند و بر گردن اسب نیز پارچههای رنگین که یک سر آن بر زین و سر دیگرش روی پیشانی اسب است به بند دهنه میبندند، سپس اسب را در حالی که دهنه آن به دست یک نفر است در محوطه امامزاده میگردانند. این پارچه را (یال پوش) میگویند. چوقا و تفنگ متوفی را نیز روی اسب میبندند.
گویش بختیاری یکی از گویشهای پارسیتبار یعنی از دسته جنوب غربی زبانهای ایرانی است. گویشها و زبانهای پارسیتبار عبارتاند از فارسی، لری، بختیاری، لارستانی، و کومزاری. برخی از زبانشناسان، بختیاری را زیرشاخهای از لری به شمار میآورند و برخی آن را شاخهای جدا میدانند.
دیوارهای بلند و دشوارگذر زاگرس مانع از نفوذ اقوام مهاجم به درون منطقهٔ بختیاری بوده است. بنابراین زبان ایل بختیاری تا قبل از گسترش رسانههای همگانی و مدارس تقریباً دستنخورده و بکر مانده بود اما امروزه براثر سهولت ارتباط با شهر و پایتخت، گویش بختیاری نیز مانند لهجهها و گویشهای دیگر به سرعت در حال دگرگونی و نزدیک شدن به فارسی رایج است. نسل امروز بختیاری (مخصوصاً ساکنین شهرها و اسکانیافتگان) در طول کمتر از نیم قرن نه تنها خیلی از اصطلاحات و واژههای پنجاه سال پیش بختیاری را استفاده نمیکنند؛ بلکه معنای آنها را نیز نمیدانند و یا فراموش کردهاند. گویش لری بختیاری به طور کلی به چهار دسته تقسیم میشود: (گویش بخش شرفی که تحت تأثیر لری کوهگیلویه واقع شده است، گویش منطقه جنوبی که تحت تأثیر گویش طایفهٔ بهمئی بوده است، گویش منطقه چهارلنگ و گویش بخش میانی که هر دو گویش نسبتاً کمتر تحت تأثیر قرار گرفتهاند) بر خلاف تصور افراد ناآشنا، گویش بختیاری با گویش لری (خرم آبادی) تفاوتهای بسیاری به ویژه از نظر تلفظ دارد. اما از نظر ادبیات و به ویژه ضرب المثلها و زبانزدهای بومی بین تمام زبانهای لری اشتراکات زیادی وجود دارد
عربهایی را میگویند که در مجاورت بختیاریها زندگی میکنند با ایشان وصلت کردهاند؛ از نظر رسم و رسوم و زبان و ... اشتراکات زیادی با بختیاریها پیدا کردهاند. اما در اصل بختیاری نیستند. در حقیقت عرب کمریها اعرابی هستند که اصطلاحاً در کوه و کمر زندگی میکنند و وجه تسمیه ایشان نیز همین است. زبان ایشان در اصل عربی است که به عربی عراق بیشتر نزدیک است تا اعراب خوزستان و به مرور زمان با گویش بختیاری ترکیب شده است و اصطلاحاتی مخصوص به خود پیدا کرده است طوری که فهم آن هم برای اعراب و هم برای بختیاریها ممکن نیست. مثلاً: اصطلاح «چطور هستی؟» که در احوال پرسی به کار میرود به لهجهٔ عرب کمری میشود «چی چینَک» در حالی که همان به لهجهٔ عربهای خوزستان و همچنین عربهای عراق میشود «اِشلونک». اما عبارت «تخم مرغ» به لهجهٔ عرب کمری میشود «بیاض» که عراقیها نیز همین اصطلاح را به کار میبرند در حالی که به لهجهٔ عربهای خوزستان میشود «دحرویة». همچنین تلفظ «ج» که اعراب خوزستان در بیشتر کلمات آن را به «ی» تبدیل کردهاند مثل «ریل» به جای «رجل» یا «دیایة» به جای «دجاجة» اما عرب کمریها همچنان «ج» را تلفظ میکنند.
عرب کمریها معمولاً هم به گویش بختیاری و هم به لهجهٔ عرب کمری و گاهی نیز به عربی خوزستانی تسلط کامل دارند. عرب کمریها به دیگر اعراب خوزستان، اصطلاحاً عرب بَرّی میگویند عرب برّی یعنی عربهایی که در برّ یا زمین مسطح زندگی میکنند .
عرب کمری نیز شاخههای متعدد دارد و به دلیل وصلتهای زیاد و نزدیکی جغرافیایی با بختیاریها به مرور زیر شاخه قوم بختیاری - طایفه دورکی قرار گرفت. اما اصل ایشان عرب است .
مژده